İsrail bir daha edəcəyini etdi. İranı mərkəzindən vurdu. İndi İranın qarşılıqlılıq prinsipinə əsasən nələr edə biləcəyini müşahidə edirik.

Keçmişdə İranın İsrailə və ABŞ-yə cavabları həmişə “etmiş kimi” olub, ehtimal ki, yenə də belə olacaq. Çünki görünən odur ki, İranın gücü çıxan səsi ilə mütənasib deyil. Əgər real mənada bir cavab verilməzsə, İsrailin dayanması da çətin olacaq. İranın bu cavabı vermək gücü əvvəllər də sınanıb və uğursuzluqla nəticələnib. Əgər sən yalnız daxili auditoriyaya xoş görünmək üçün qarşı tərəfə ciddi ziyan verə bilməyəcək saxta hücumlar edirsənsə, düşməninə ciddi zərər vura bilmirsənsə, bu cür böyük zərbələr almağın da qarşısıalınmaz olacaq.

İsrail hər zaman edir, İran isə hər zaman “edəcəyəm, göstərəcəyəm” deyir.

İsrail gəlib səni ürəyindən vurub, komanda mərkəzini, nüvə obyektlərini, alimlərini məhv edib. Bunu da ilk dəfə etmir. Sən isə hələ də “sabah göstərəcəyəm, məhv edəcəyəm” deyirsən.

Artıq danışmaq kifayət deyil. Gücün varsa və yetirsə, hərəkətə keçmək və yerinə yetirmək vaxtıdır.

İsrail, İran rejiminin və dövlətinin nüfuzunu yerlə-yeksan edib. Sən isə hələ də “görərsiniz, məhv edəcəyəm, yox edəcəyəm” deyə-deyə durursan. Əgər İsrailə qarşı durmaq və ya cavab vermək gücün yox idisə, bəs bu günə qədər niyə həm dünya ictimaiyyətinə, həm də öz xalqına boş ümidlər verdin – bunu İran rejimindən soruşarlar.

İranın indiyə qədər edə bildiyi ən çox şey – İsrailə raket atmaqdır. Onların da yarıdan çoxu hədəfi vurmur. Bu isə qarşılıqlılıq deyil. İran keçmişdə də bu qarşılıqlı cavabı verməyi bacarmayıb. İranın hərbi, şəxsi heyət, logistik və obyekt itkiləri göz qabağındadır. Qarşı tərəfdə isə ciddi bir itki yoxdur və görünür ki, olmayacaq da.

İran İsrailə qarşı qarşılıqlılıq prinsipinə uyğun bir əməliyyat həyata keçirə bilmədikcə, həm dövlət, həm də rejim olaraq tədricən yox olmağa məhkumdur.

Bəs növbə Türkiyəyə çatdı?

İsrail İranı mərkəzindən vurduqda, bir çoxumuz içimizdə “eyvah, növbəti hədəf Türkiyə olacaqmı?” sualını verməyə başladıq. Hamımızda bir narahatlıq var. Hətta Türkiyədə hökuməti dəstəkləyən, amma müxalif mövqedə olan bəzi kütlələrdə belə eyni qorxu və təşviş hiss olunur.

Bəs İsrail Türkiyəyə hücum edərmi?

İsrailin hərbi qüvvələri ilə Türkiyəyə hücum etməsinin heç bir məntiqi yoxdur. İsrail bir tərəfdən bütün ərəb aləmi ilə münasibətləri normallaşdırmağa çalışarkən, İranı təcrid etməyə səy göstərir, digər tərəfdən də Türkiyəni düşmənə çevirmək istəməz. Digər vacib məqam isə budur: NATO üzvü olan bir ölkəyə İsrailin hücum etməsi, NATO-nun 5-ci maddəsinin işə düşməsinə səbəb olar və ABŞ buna əsla icazə verməz.

O səbəbdən, İsrailin Türkiyəyə hücum etmə ehtimalı olduqca aşağıdır. Əgər bu cür bir hadisə baş versə, Yaxın Şərq daha da mürəkkəb və idarəolunmaz vəziyyətə girər. Bütün NATO üzvləri Türkiyəni qorumaq üçün İsrailə qarşı çıxmalı olar. Bir çox dövlətlərin bir-birinə qarışması başlayar. Ox yaydan çıxar və bütün böyük dövlətlər tərəfini açıq şəkildə bəyan etməli olar ki, belə bir vəziyyətdə regional müharibə bölgə ilə məhdudlaşmaz, dünyaya yayılmağa başlayar.

Bu səbəbdən, İsrailin Türkiyəyə hücum etməsinə icazə verilməz. Əlbəttə, əgər Türkiyə İsrailə qarşı hərbi əməliyyat başlamazsa.

Bəs Türkiyə İsrailə qarşı hərbi əməliyyat apara bilərmi?

Buna da icazə verilməz.

Gözardı edilməməli olan bir məqam:

İsrail qırıcıları İrana qarşı həyata keçirilən əməliyyatda İraq, İordaniya və Suriya ilə yanaşı, Türkiyə hava sahəsini də istifadə etmiş kimi görünür.

Bu zaman iki ehtimal var:

Ya İsrail bu dövlətlərə əvvəlcədən məlumat verib və onlar da hava məkanının istifadəsinə icazə veriblər, ya da İsrail bu dövlətləri heç vecinə almayıb. İraqın ABŞ-dən hava məkanının qorunması ilə bağlı yardım istəməsi ikinci variantın daha real olduğunu göstərir. Görünən odur ki, İsrail adıçəkilən ölkələri heçə sayır. Digər dövlətləri bir kənara qoysaq belə, Türkiyənin hava məkanının İsrail tərəfindən istifadə olunub-olunmadığı barədə məlumat ictimaiyyətlə paylaşılmalıdır.

Əgər Türkiyə öz güc və qabiliyyətinin sınanmasına imkan verməyə başlayarsa, bu sınamaların ardı gələcək və bu da Türkiyə üçün heç də yaxşı nəticələnməz.

Ersoy Önder
Ordu.az